Czasy budowy wielkiej chemii przemysłowej skończyły się, ale na tej fali wzrosło wiele dobrych ośrodków badawczych chemii, wydziałów technologii chemicznej na uczelniach. Jednym z nich jest Wydział Inżynierii i Technologii Chemicznej Politechniki Krakowskiej, który w ub. roku obchodził 45-lecie.

Dziś placówki takie radzą sobie, szukając innowacyjnych specjalności, jeszcze ciekawszych, bo związanych z medycyną, biotechnologią, ekologią i nanochemią. Krakowski Wydział Inżynierii i Technologii Chemicznej właśnie uruchomił nowy
kierunek – technologie nanomateriałowe, prowadzi też ważny projekt na kierunki zamawiane wspomagany przez Unię Europejską „Bioinżynier chemiczny” (BINC). Od kilku lat wydział dostarcza też coraz większej liczby wynalazków i innowacji – jego udział w ofercie uczelnianego Centrum Transferu Technologii stale rośnie.

USPRAWNIĆ HYDROTRANSPORT
W 2011 r. na światowych wystawach nagradzane były zwłaszcza wynalazki zespołu dr. inż. Aleksandra Pabisia z Instytutu Inżynierii Chemicznej i Procesowej, ale - co ciekawe - z czystą chemią związane dość luźno. Jedno z nich dotyczy hydrotransportu na duże odległości materiałów poliziarnistych i urządzenia do wyprowadzania frakcji grubej z rurociągu hydrotransportu. Chodzi tu o frakcje niejednokrotnie kilkucentymetrowej średnicy. Opadają one na dno rurociągu, tworząc osad denny, a w skrajnych przypadkach – zatory, hamujące tłoczenie.

Sposób polega na tym, że na trasie rurociągu, w co najmniej jednym punkcie wyprowadza się na zewnątrz ze strefy przydennej frakcję grubą. Jest ona następnie kierowana do hydrocyklonów, sit łukowych lub sit wibracyjnych. Na drodze
rurociągu można też montować separatory płytowe lub lamelowe z wyprowadzeniem w ich dolnej części najgrubszych i najcięższych frakcji ciała stałego, zagrażających równomiernej pracy rurociągu i grożących zatkaniem. Wynalazek ma
zastosowanie głównie w przemyśle wydobywczym, chemicznym, w oczyszczalniach ścieków.

Innym wynalazkiem dr. Pabisia, który przyczyni się do znacznej oszczędności energii cieplnej, jest miniaturowy wymiennik ciepła o nowej konstrukcji.

Wymiennik ma niewielkie wymiary (długość korpusu 45 mm, średnica 40 mm) i poprzecznie nawiercone kanały o średnicy 2 mm. Budowa tego wymiennika pozwala na osiągnięcie niespotykanej dotąd sprawności wymiany ciepła (współczynnik przenikania k = 2000-5000 W/m2K).

W celu uzyskania tego samego przyrostu temperatury płynu odbierającego powierzchnia tradycyjnego wymiennika ciepła typu „rura w rurze” o średnicy wewnętrznej 20 mm musiałaby być ok. 13 razy większa od powierzchni tego wymiennika. Tego rodzaju efekt pozwoli na zastosowanie wymiennika w instalacjach, w których dotąd odbiór ciepła był kłopotliwy ze względu na ograniczone miejsce.

Spory sukces odniósł zespół dr. Pabisia na międzynarodowych targach EXPOCHEM 2011, gdzie oprócz wymienionych nagrodzono także wynalazki takie, jak: „Profil szczebliny filtracyjnej nawrotnej, zwłaszcza do odpylaczy dynamicznych” oraz „Układ szczelinowy do urządzenia oddzielającego cząstki stałe od gazu”, „Aparat fluidyzacyjny z mechanicznym mieszaniem”. A także płaski kolektor słoneczny o nowej konstrukcji. Wszystkie te wynalazki są ściśle dedykowane dla przemysłu chemicznego oraz do systemów od pylających o powszechnym zastosowaniu,
a więc elementów instalacji ekologicznych o wysokiej skuteczności.

FOTOINICJATORY JODONIOWE
Z wydziałem jest związana utalentowana doktorantka Joanna Ortyl, zwyciężczyni w Konkursie „Młody Naukowiec – Kreator Rzeczywistości Gospodarczej” i laureatka wielu innych nagród, m.in. Medalu Marii Skłodowskiej-Curie. Jej dziełem są innowacyjne fotoinicjatory jodoniowe do polimeryzacji kationowej monomerów. Są to substancje inicjujące procesy fotochemiczne.

Nagradzano dwa wynalazki: nowych soli jodoniowych oraz nowych trifluorometanosulfonianów jodoniowych. Są to szczególnego rodzaju związki jodu charakteryzujące się dobrą rozpuszczalnością w monomerach i długotrwałą stabilnością w warunkach składowania. Konkurencyjność tych substancji wynika ze znakomitego dopasowania ich charakterystyki absorpcji do charakterystyki źródeł światła stosowanych w przemyśle fotochemicznym. Otrzymane fotoinicjatory wykazują najlepszą absorpcję światła przy długości fali 365 nm emitowanego przez średniociśnieniowe lampy rtęciowe UV. Umożliwia to lepsze wykorzystanie energii tych źródeł, a tym samym zwiększenie szybkości procesów fotopolimeryzacji. Autorka rozwiązała w ten sposób problem złego dopasowania komercyjnych fotoinicjatorów do charakterystyki emisji źródeł światła UV. Fotoinicjatory stosowane są przy produkcji powłok polimerowych lakierniczych, składników farb drukarskich oraz wypełnień stomatologicznych.

Obecnie Centrum Transferu Technologii Politechniki Krakowskiej ma w ofercie ok. 60 technologii, w większości na etapie zgłoszenia patentowego i patentu. Część jest jeszcze w fazie b+r. Dla prawie wszystkich wynalazków dobrym partnerem są małe lub średnie firmy.

jaz