Radiochemia to dyscyplina badawcza zajmująca się przemianami chemicznymi następującymi pod wpływem promieniowania alfa, beta i gamma. Jej zainicjowanie przypisuje się M. Skłodowskiej-Curie, która pierwsza zaobserwowała radiolizę wody, używając soli radu. W Polsce osiągnięcia w tej dziedzinie notuje wiele ośrodków, w tym Instytut Technologii Elektronowej, który specjalizuje się m.in. w wyrafinowanej aparaturze do badań radiochemicznych.

Właśnie Instytut otrzymał wyróżnienie w konkursie Polski Produkt Przyszłości za „Krzemowe detektory cząstek alfa” (wyrób przyszłości w fazie przedwdrożeniowej). Dzięki temu detektorowi udało się ostatecznie w 2010 r. zatwierdzić oficjalnie odkrycie nowego pierwiastka – Copernicium 112, nazwanego tak właśnie ze względu na polski wkład do badań.

MATRYCE CHROMATOGRAFICZNE
Detektor jest owocem współpracy ITE (Zakład Mikrostruktur i Nanostruktur Krzemowych) z Uniwersytetem Technicznym w Monachium. Jest to nowa klasa unikatowych przyrządów - tzw. matryc chromatograficznych (64-elementowych) do rejestracji pojedynczych cząstek transuranowców. Od kilku lat ITE doskonali te matryce, odpowiadając na najbardziej wymagające zamówienia, które napływają z różnych ośrodków badawczych na świecie. Współpracuje m.in. z ośrodkiem w Dubnej pod Moskwą, ze szwajcarskim Instytutem Paula Scherrera oraz z instytutami niemieckimi. Dzięki znakomitym referencjom matryce, choć nie są wyrobem, który produkuje się masowo i sprzedaje w sklepie, mogą zrobić karierę światową.
Wydaje się, że problematyka, jaką od lat rozwija ITE, koncentruje się stopniowo wokół elektronanotechnologii. Każdy z 8 zakładów Instytutu nawiązuje w swej pracy do tego tematu. Z początkiem 2011 r. zaczęło tu działać Centrum Nanofotoniki skupiające placówki o największej renomie: Instytut Fizyki PAN, Instytut Mikroelektroniki i Optoelektroniki Politechniki Warszawskiej, Instytut Fizyki Politechniki Łódzkiej oraz firma Vigo. Koordynatorem jest Zakład Fotoniki ITE pod kierownictwem prof. Macieja Bugajskiego, który jest laureatem nagrody Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej z 2005 r. za „prace w dziedzinie kwantowych struktur dla fotoniki”.
Jednym z głównych zagadnień fotoniki jest obecnie tworzenie sztucznych kryształów fotonicznych (pierwszy na świecie powstał w 1991 r.), jako elementów fotonicznych układów scalonych.

O ile „zwykły” półprzewodnik i układ scalony wpływa na ruch elektronów, to „półprzewodnik” fotoniczny wpływa i moduluje ruch fotonów. Będzie to miało przełomowe znaczenie dla optoelektroniki i przesyłania danych – pozwoli osiągnąć przepustowości rzędu peta bitów na sekundę.

Obecnie do najważniejszych osiągnięć Zakładu należy skonstruowanie detektorów podczerwieni In/Ga/As, In/Al/As, Ga/As. Struktury tych przyrządów są wytwarzane metodą epitaksji z tzw. wiązek molekularnych na podłożach z arsenku galu. Detektory te, o mikroskopijnych wymiarach elementów czynnych (rzędu dziesiątych milimetra) wykonywane są za pomocą fotolitografii przy zastosowaniu trawienia jonowego i chemicznego. Mierzą promieniowanie podczerwone o długości fali poniżej 3,6 µm. Stosuje się je w spektroskopii, np. do monitorowania stężenia gazów CO2 i CH4 oraz wszelkich zanieczyszczeń atmosfery, wód i gruntu.

Innym produktem ITE (wspólnym z firmą Vigo) są kaskadowe lasery podczerwieni (pasmo 9 µm) pracujące w stosunkowo wysokiej temperaturze -40oC, a więc przy użyciu zwykłych chłodziarek laboratoryjnych. Jeszcze bardziej przydatne do celów przemysłowych i badawczych są lasery półprzewodnikowe dużej mocy – powyżej 1 W, pracujące w temperaturze pokojowej na długości fali 940-1020 nm. Są pożyteczne również w medycynie do antynowotworowej terapii fotodynamicznej i biostymulacji tkanek. W tej dziedzinie ITE współpracuje także z renomowanymi firmami zagranicznymi, ale fotonika pasma podczerwieni powoli staje się ważną polską specjalnością badawczą i gospodarczą.

Do sukcesów komercyjnych można też już zaliczyć wdrożenie procesora kryptograficznego komputerów PC. Udział ITE polegał na opracowaniu układu scalonego (projekt karty szyfratora pochodzi z firmy Techlab2000). Firma ta została założona w ITE, następnie uniezależniła się i została wykupiona przez prywatnych udziałowców. Obecnie jej głównymi produktami są systemy szyfrowania w telefonii stacjonarnej i komórkowej.
Do procesora zaimplementowano zaawansowany algorytm kryptograficzny dający bardzo wysoki poziom ochrony danych z użyciem klucza 168-bitowego. Prototyp został wykonany w technologii CMOS 0,8 µm za pośrednictwem organizacji Europractice (dawniej program Eurochip), a więc system ma walor międzynarodowy. Ten procesor strzeże danych zapisanych na dyskach twardych w administracji publicznej oraz biznesie. Deszyfrowanie następuje w momencie przesyłania.
Nieco inaczej działają procesory kryptograficzne w komunikacji cyfrowej, zarówno przewodowej jak i radiowej; tu szyfrowany jest przekaz, a deszyfrowanie następuje w momencie odbioru przez rozmówcę. Obydwa rodzaje szyfratorów tworzą ogromny rynek, który otwiera się właśnie w ostatnich latach. Nawet telefon komórkowy prezydenta Lecha Kaczyńskiego został zaopatrzony w taki procesor dopiero w 2008

jaz